In 1868, drie jaar na de afschaffing van de slavernij, werd het veertiende amendement op de Amerikaanse grondwet bekrachtigd. Het bepaalde onder meer dat wie in de Verenigde Staten wordt geboren in beginsel Amerikaans staatsburger is, en dat de overheid mensen een gelijke bescherming door de wet moet bieden. Voor de miljoenen mensen die kort daarvoor nog tot slaaf waren gemaakt, was dat een fundamentele verandering. Maar de wettelijke erkenning van hun rechten betekende niet dat discriminatie, geweld en uitsluiting verdwenen. Regisseur Ava DuVernay onderzoekt in haar nieuwe documentaire 14th hoe die belofte anderhalve eeuw later opnieuw ter discussie staat. Ze laat zien hoe de periode na de Amerikaanse Burgeroorlog, waarin zwarte Amerikanen voor het eerst politieke rechten kregen, werd gevolgd door rassenscheiding en maatregelen die hun positie verzwakten. Vandaaruit trekt ze een lijn naar recente conflicten over burgerschap, politiegeweld en de behandeling van migranten.
DuVernay maakte tien jaar geleden de veelgeprezen documentaire 13th, over het grondwetsamendement dat slavernij verbood, maar dwangarbeid als straf voor een misdrijf mogelijk liet. In die film liet ze zien hoe dit uitzonderingsartikel samenhing met de massale opsluiting van zwarte Amerikanen. De titel 14th is bewust gekozen: opnieuw neemt ze een grondwetsbepaling als uitgangspunt om de verhouding tussen recht en maatschappelijke werkelijkheid te onderzoeken. De documentaire combineert archiefbeelden met gesprekken met juristen, historici en politici uit verschillende politieke richtingen. Onder de geïnterviewden bevinden zich Stacey Abrams, Alexandria Ocasio-Cortez, voormalig senator Jeff Flake en congreslid Anna Paulina Luna. De film gaat onder meer in op Donald Trumps pogingen het automatische staatsburgerschap voor mensen die op Amerikaans grondgebied zijn geboren te beperken. Ook de dood van George Floyd, de bestorming van het Capitool en het optreden van immigratiedienst ICE komen aan bod.
DuVernay, die eerder Selma (2014), de serie When They See Us (2019) en de speelfilm Origin (2023) maakte, heeft vaker onderzocht hoe historische ongelijkheid in het heden doorwerkt. In 14th probeert ze vooral het verband te tonen tussen juridische beginselen die onaantastbaar lijken en de politieke strijd over hun betekenis. Een opvallende keuze is het gebruik van kunstmatige intelligentie om historische foto’s te laten bewegen. Die ingreep leverde ook kritiek op: sommige recensenten vonden dat het gemanipuleerde archiefmateriaal eerder afleidde van het historische betoog. 14th ging in oktober in wereldpremière als slotfilm van het New York Film Festival. De Amerikaanse reacties waren verdeeld, van grote waardering voor de historische analyse tot kritiek op de hoeveelheid materiaal en de beeldkeuzes. De inzet van de documentaire is duidelijk: grondrechten bestaan op papier, maar hun toepassing wordt telkens opnieuw bevochten.
14th draait vandaag om 20.15 uur bij Koninklijk Theater Carré, gevolgd door een gesprek met regisseur Ava DuVernay.






