Eye brengt Vergeten Generatie Vrouwelijke Hollywoodregisseurs opnieuw in Beeld
Van 5 maart tot en met 8 april 2026 vertoont Eye Filmmuseum in Amsterdam een overzicht van speelfilms die in de jaren 70 zijn gemaakt door vrouwelijke regisseurs in de Verenigde Staten. Het programma, getiteld ‘Liberating Hollywood – Female Filmmakers of 1970s American Cinema’, laat werk zien dat destijds nauwelijks werd uitgebracht en in Nederland zelden te zien was. Vanaf 5 maart verschijnt ook ‘Wanda’ (1970) van Barbara Loden opnieuw in de landelijke bioscopen.
In de jaren 70 wisten slechts een handvol vrouwen speelfilms te maken binnen de Amerikaanse filmindustrie. Hun werk verdween grotendeels uit de bioscopen en uit de filmgeschiedenis. Met dit programma brengt Eye die films opnieuw onder de aandacht. Naar schatting waren er tussen 1966 en 1980 slechts zestien vrouwen actief als speelfilmregisseur in de Verenigde Staten, binnen zowel het studiosysteem als de onafhankelijke filmwereld.
DREMPELS
De beperkte aanwezigheid van vrouwelijke regisseurs was geen toeval. Hollywood stond lange tijd afwijzend tegenover vrouwen in leidinggevende creatieve functies. Studio’s twijfelden openlijk aan hun geschiktheid om grote filmproducties te dragen. Die houding werkte door in filmopleidingen en vakbonden. Opleidingen als UCLA en de University of Southern California, belangrijke springplanken naar Hollywood, telden vooral mannelijke studenten. Pogingen om via belangenorganisaties verandering af te dwingen liepen vaak vast. De Writers Guild Women’s Committee, opgericht in 1972, kaartte structurele discriminatie aan, maar gesprekken met studiobazen leverden weinig op. Ook binnen de Directors Guild bleef de instroom van vrouwen minimaal, ondanks nieuwe commissies die eind jaren 70 werden opgericht.
Dat betekende niet dat vrouwelijke regisseurs afwezig waren. In de jaren 70 maakten onder anderen Barbara Loden, Elaine May, Joan Micklin Silver, Lee Grant en Claudia Weill films die inhoudelijk en stilistisch afweken van het dominante Hollywoodmodel. Veel van hen werkten met kleine budgetten en beperkte distributie. In veel gevallen bleef het bij één of twee speelfilms, waarna zij uitweken naar televisie of helemaal uit beeld verdwenen. Eye baseert het programma op het boek ‘Liberating Hollywood’ (2018) van filmhistoricus Maya Montañez Smukler, die de carrières van deze regisseurs documenteerde. Volgens haar was hun invloed groter dan hun zichtbaarheid: latere generaties filmmakers bouwden voort op thema’s en vertelvormen die zij introduceerden.
WHERE’S WANDA?
Een centrale film in het programma is ‘Wanda’ (1970), de enige speelfilm van Barbara Loden. Zij schreef, regisseerde en speelde de hoofdrol van een vrouw die haar gezin achterlaat en door het industriële Pennsylvania trekt. De film werd bij verschijnen nauwelijks vertoond, maar geldt inmiddels als een belangrijk werk binnen de Amerikaanse filmgeschiedenis. ‘Wanda’ werd recent door het filmtijdschrift ‘Sight and Sound’ verkozen tot een van de vijftig beste films aller tijden. Eye brengt de film vanaf 5 maart opnieuw uit in bioscopen door het hele land.
Ook ‘Girlfriends’ (1978) van Claudia Weill maakt deel uit van het programma. De film over een jonge fotograaf in New York werd later een belangrijke referentie voor filmmakers als Greta Gerwig en Lena Dunham. Joan Micklin Silver is vertegenwoordigd met onder meer ‘Between the Lines’ (1977) en ‘Hester Street’ (1975), terwijl Elaine May en Lee Grant te zien zijn met titels als ‘A New Leaf’ en ‘Tell Me a Riddle’. Met ‘Liberating Hollywood’ plaatst Eye het werk van deze regisseurs in een bredere historische context. De films laten zien hoe beperkt de toegang tot Hollywood was voor vrouwen, maar ook hoe groot hun invloed bleek, ondanks een vaak korte en onderbroken loopbaan.
