Flower Power: Waarom Bloemen Opeens Overal Opduiken in Kunst, Design en Technologie
Bloemen lijken onschuldige dingen. Ze staan op tafel, in een park of op een schilderij. Maar wie een beetje in de geschiedenis kijkt, merkt al snel dat bloemen veel grotere rollen hebben gespeeld. In religie, in wetenschap, in handel en zelfs in politiek protest. In de Kunsthal Rotterdam wordt dat verhaal dit voorjaar samengebracht in de tentoonstelling ‘Flowers Forever’.
De tentoonstelling laat met meer dan tweehonderd objecten zien hoe bloemen steeds opnieuw opduiken in cultuur en kunst. Soms als symbool, soms als handelsproduct, soms als aanleiding voor experiment. Het begint meteen bij binnenkomst met een installatie van de Britse kunstenaar Rebecca Louise Law. Haar werk ‘Calyx’ bestaat uit ruim honderdduizend gedroogde bloemen die aan draden zijn bevestigd. Ze hangen als een soort wolk in de ruimte. Bezoekers lopen er tussendoor en staan letterlijk midden in een veld van bloemen. Daarna verschuift het verhaal naar oudere beelden en verhalen. In religieuze kunst staan bloemen vaak voor zuiverheid of het paradijs. In de Griekse mythologie duiken ze op in verhalen over goden en metamorfoses. Een bekend voorbeeld is ‘Narcissus’, de jongeman die volgens het verhaal verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld. De bloem narcissus draagt nog altijd zijn naam.
Een ander deel van de tentoonstelling gaat over wetenschap. Botanische tekeningen uit de achttiende en negentiende eeuw laten zien hoe kunstenaars en natuuronderzoekers lange tijd samenwerkten. In die periode werd de natuur nauwkeurig in beeld gebracht om planten en insecten te kunnen bestuderen. Een centrale figuur in dat verhaal is ‘Maria Sibylla Merian’. Haar boek ‘Metamorphosis insectorum Surinamensium’ uit 1705 bevat gedetailleerde tekeningen van insecten, planten en bloemen uit Suriname. Merian werd daarmee internationaal bekend. Tegelijkertijd wijst de tentoonstelling erop dat veel kennis achter die publicatie afkomstig was van lokale en Afrikaanse vrouwen die destijds tot slaaf waren gemaakt.
Bloemen blijken ook economische waarde te hebben gehad. In de zeventiende eeuw groeiden tulpen in Nederland uit tot een speculatieobject. Tijdens de zogenaamde tulpenmanie werden sommige bollen voor enorme bedragen verhandeld. De Britse kunstenaar Anna Ridler legt een onverwachte verbinding tussen die geschiedenis en het heden. In haar videowerk ‘Mosaic Virus’ groeit een digitale tulp terwijl op de achtergrond de koers van bitcoin schommelt. De bloem reageert op de financiële grafiek.Bloemen kunnen ook politieke betekenis krijgen. Dat blijkt uit werk van de Canadese kunstenaar Kapwani Kiwanga. In haar installatie ‘The Marias’ verwijst ze naar zaden van de pauwenbloem die Afrikaanse vrouwen tijdens de slavernij verborgen in hun haar meedroegen. De zaden konden worden gebruikt om een zwangerschap af te breken en vormden zo een laatste vorm van controle over hun eigen lichaam.
Naast geschiedenis en politiek is er ook ruimte voor technologie. Het Nederlandse kunstenaarsduo Studio DRIFT toont ‘Meadow’, een installatie met mechanische bloemen die zich openen en sluiten. Ze bewegen langzaam, alsof ze reageren op het ritme van de seizoenen. De Franse kunstenaar Miguel Chevalier werkt met digitale beelden. In zijn installatie ‘Extra Natural’ lopen bezoekers door een virtuele tuin waarin bloemen verschijnen en bewegen zodra iemand door de ruimte loopt. Samen schetsen de werken een breed beeld van iets dat meestal als eenvoudig en decoratief wordt gezien. De tentoonstelling laat zien dat bloemen in verschillende tijden telkens een andere betekenis kregen.
‘Flowers Forever’ is van 27 maart tot en met 30 augustus te zien in de Kunsthal Rotterdam en opent tijdens Art Rotterdam en Rotterdam Art Week. De tentoonstelling werd ontwikkeld in samenwerking met Kunsthalle München.
