Vanaf 12 februari presenteert het Mauritshuis in Den Haag de tentoonstelling ‘BIRDS – Curated by The Goldfinch & Simon Schama’. De expositie onderzoekt hoe de relatie tussen mens en vogel zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld — in kunst, wetenschap, religie en populaire cultuur. Die relatie mag op zijn zachtst-gezegd, complex heren.
Aanleiding voor de tentoonstelling is ‘Het puttertje’ van Carel Fabritius, een van de bekendste schilderijen uit de museumcollectie. Vanuit dit werk wordt ingezoomd op de manier waarop vogels in verschillende tijden betekenis kregen. Gastconservator is de Britse historicus Simon Schama, die zich al langer bezighoudt met de verhouding tussen mens en dier. De tentoonstelling laat zien dat vogels voor mensen meerdere rollen vervullen. Ze gelden als symbool van vrijheid en spiritualiteit, maar verschijnen ook als voedsel, jachttrofee of statussymbool. Die tegenstellingen vormen de rode draad in de presentatie.
Historische kunstwerken tonen hoe vogels fungeerden als boodschappers tussen hemel en aarde. In religieuze voorstellingen begeleiden gevleugelde figuren de ziel na de dood, terwijl de duif in de westerse beeldtaal uitgroeit tot vredessymbool. Tegelijkertijd komt de menselijke fascinatie met vliegen aan bod, onder meer via studies van Leonardo da Vinci naar vogelvlucht en kunstwerken rond de mythe van Icarus. De expositie besteedt ook aandacht aan mode en uiterlijk vertoon. Veren werden wereldwijd gebruikt in kleding en hoofdtooien om status en schoonheid te benadrukken. Die mode had gevolgen voor vogelpopulaties en leidde uiteindelijk tot de eerste beschermingsinitiatieven.
Een ander thema is de jacht. 17de-eeuwse schilderijen tonen uitgestalde jachtbuit als decoratief statussymbool. Moderne kunstwerken laten juist een abstractere benadering zien, waarin niet de vogel zelf maar het idee van beweging en opstijgen centraal staat. Met ‘BIRDS’ brengt het Mauritshuis kunst, historische objecten en hedendaagse ontwerpen samen in één tentoonstelling die de veelzijdige — en soms tegenstrijdige — relatie tussen mens en vogel zichtbaar maakt. De tentoonstelling is vanaf vandaag te zien in het Mauritshuis, even om de hoek bij Binnenhof in Den Haag.
FOTOGRAFIE: Links (voor mobiel: bovenaan) – Iris van Herpen, Idolomantis, Roots of Rebirth-collectie, look 17, 2021. Duchess-stof, organza, mylar-folie, katoen. Atelier Iris van Herpen, Amsterdam | Bovenaan (voor mobiel: daaronder) – Arie de Vois, Zelfportret als jager, ca. 1660. Mauritshuis, Den Haag | Pablo Picasso, La colombe (De duif), 1949. Kunstmuseum Picasso Museum – Die Sammlung Huizinga, Münster | Carel Fabritius, Het puttertje, 1654. Mauritshuis, Den Haag
