Wat zegt een Swatch-Horloge over de Rol van Musea Vandaag?

De nieuwe Swatch × Guggenheim-collectie bestaat uit vier horloges, elk gebaseerd op een werk uit de vaste collectie van het Guggenheim in New York of de Peggy Guggenheim-collectie in Venetië. De gekozen kunstenaars — Edgar Degas, Claude Monet, Paul Klee en Jackson Pollock — vertegenwoordigen samen een breed spectrum van de kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw.

Dat horlogemerk Swatch en het Guggenheim opnieuw samenwerken, is op zichzelf geen verrassing. Dat doen ze al sinds de jaren negentig. De relevante vraag is niet dát er een nieuw horloge verschijnt, maar wat deze samenwerking zegt over hoe musea vandaag omgaan met hun collectie en publiek.

REIS DOOR DE TIJD
Het nieuwe Degas-model is gebaseerd op ‘Dancers in Green and Yellow’ (1903) en zoomt in op een detail uit het schilderij: de voeten en rokken van ballerina’s. De uitsnede sluit aan bij Degas’ manier van werken, waarbij hij beweging vastlegde door ongebruikelijke kadreringen. Die focus is terug te zien in de wijzerplaat en het bandje, die samen het idee van beweging benadrukken. Het Monet-horloge vertrekt vanuit ‘The Palazzo Ducale, Seen from San Giorgio Maggiore’ (1908). Hier ligt de nadruk op licht en reflectie. De wijzerplaat toont het Dogenpaleis in losse penseelstreken, terwijl het bandje de wisselende kleuren van het water vertaalt. Een technisch detail is dat de wijzerplaat oplicht na blootstelling aan uv-licht, een verwijzing naar Monets voortdurende studie van licht. Bij Paul Klee is gekozen voor ‘The Bavarian Don Giovanni’ (1919). Dit model is grafischer van opzet, met duidelijke lijnen en kleurvlakken. Opvallend is het kalenderwiel, waarvan de kleur dagelijks verandert — een speels detail dat past bij Klee’s experimentele benadering van vorm en betekenis. Het Pollock-horloge is gebaseerd op ‘Alchemy’ (1947) en vertaalt diens druppel- en giettechniek naar een patroon dat over wijzerplaat en bandje doorloopt. Het resultaat is minder figuratief dan de andere modellen en benadrukt vooral ritme en materiaal.

MODE EN MUSEA
Samenwerkingen tussen merken en musea maken al langer deel uit van een bredere ontwikkeling. Steeds meer commerciële partijen zoeken aansluiting bij culturele instellingen om zich te verbinden aan erfgoed, kennis en vakmanschap, terwijl musea via deze partners nieuwe publieksgroepen en inkomstenbronnen bereiken. Zo werkt Uniqlo structureel samen met instellingen als MoMA in New York en Tate Modern in Lodnon, waarbij werken uit museumcollecties worden vertaald naar toegankelijke kledinglijnen. Een ander voorbeeld is Hermès, dat zich al jaren positioneert via culturele samenwerkingen zonder directe productverkoop als doel. Het modehuis organiseert en ondersteunt tentoonstellingen rond ambacht, materiaal en maakprocessen, onder meer in samenwerking met musea en culturele instellingen in Parijs en daarbuiten. Ook in de horlogewereld zie je steeds meer van soortlijke samenwerkingen. Zo werkt Omega al jaren samen met het Londonse Victoria and Albert Museum rond design- en tijdmeetgeschiedenis, terwijl Rado zich verbindt aan designmusea en internationale ontwerpprijzen.

NAAM OP HET DAK
Merken als Louis Vuitton hebben inmiddels zoveel vermogen en culturele ambitie opgebouwd dat zij zelf musea ontwikkelen. De Fondation Louis Vuitton in Parijs, ontworpen door Frank Gehry, fungeert niet alleen als tentoonstellingsruimte voor moderne en hedendaagse kunst, maar ook als instrument om het merk structureel te verbinden aan cultuur, architectuur en internationale kunstproductie. Prada baat al jaren Fondazione Prada uit in Milaan. De stichting achter de kunstinstelling programmeert tentoonstellingen, performances en onderzoeksprojecten met internationale kunstenaars en curatoren en opereert inhoudelijk grotendeels los van de modecollecties van het merk. Ook luxeconglomeraat Pinault (voorheen bekend als Pinault-Printemps-Redoute en later Kering) investeert op grote schaal in kunst via instellingen als Bourse de Commerce, waar de privécollectie van François Pinault wordt getoond. Net als bij Vuitton en Prada wordt hier kunst niet ingezet als marketingmiddel, maar als zelfstandig cultureel domein waarin langdurig wordt geïnvesteerd.

EXPANSIE
Dat Swatch zich al langer aan de kunstwereld verbindt, blijkt uit zijn rol bij de Biennale di Venezia. Het horlogemerk was de afgelopen jaren hoofdsponsor van de biënnale, een van de belangrijkste internationale tentoonstellingen voor hedendaagse kunst. Die steun richtte zich niet op zichtbaarheid van producten, maar op het mogelijk maken van de tentoonstelling zelf. Ook het Guggenheim is de afgelopen jaren volop in ontwikkeling. Het museumnetwerk breidt zijn internationale aanwezigheid verder uit en werkt toe naar de opening van het Guggenheim Abu Dhabi dit jaar. Het nieuwe museum wordt gebouwd op Saadiyat Island en maakt deel uit van een groter cultureel district, waar ook andere internationale instellingen worden gevestigd. Met de komst van Guggenheim Abu Dhabi wil het museum nieuwe publieksgroepen bereiken en meer aandacht geven aan kunst uit niet-westerse regio’s.

PEGGY
Peggy Guggeheim was een van de invloedrijkste kunstverzamelaars van de twintigste eeuw en speelde een sleutelrol in de doorbraak van moderne kunst in Europa en de Verenigde Staten. Vanuit haar woning, het Palazzo Venier dei Leoni aan het Canal Grande in Venetië, bouwde zij een collectie op met werk van onder anderen Jackson Pollock, Max Ernst, Pablo Picasso en Joan Miró. Die verzameling vormt nog altijd de kern van de Peggy Guggenheim Collection. Haar nalatenschap laat zien hoe één particuliere verzamelaar blijvende invloed kan hebben op musea, kunstenaars en het internationale kunstklimaat. Avant Garde schreef eerder (#1, najaar/winter 2025) over het Guggenheim-concern en het nieuwe museum in Abu Dhabi.