Maple in Museum Arnhem: Wat een Moslimvrouw Mag Zijn
Wie bepaalt hoe een moslimvrouw zich hoort te gedragen, te kleden en te voelen? En wat gebeurt er als zij die vraag zelf beantwoordt, in plaats van dat anderen dat voor haar doen? Dat is de kern van het werk van Sarah Maple (1985), een Britse kunstenaar met een islamitische Punjabi moeder en een Britse vader. Vanaf 3 oktober is haar werk voor het eerst in een Nederlands museum te zien, in de tentoonstelling ‘Dubbelleven / Double Life’ in Museum Arnhem.
De titel verwijst naar het gevoel dat Maple vanaf jonge leeftijd kent: het schakelen tussen twee identiteiten, twee talen en twee sets verwachtingen. In haar werk maakt ze dat dubbelleven zichtbaar, vaak met zichzelf als onderwerp. Maples vroege werk gaat rechtstreeks over de manier waarop vrouwen binnen de islam worden afgebeeld, en over de druk die op hen rust. Ze doet dat zonder omwegen. In ‘Menstruate with Pride’ (2010) stelt ze de schaamte rond menstruatie aan de kaak, een onderwerp dat in veel religieuze en sociale kringen met stilzwijgen wordt omgeven. Door het openlijk te tonen, maakt Maple een privéonderwerp publiek — en dwingt ze de kijker een positie in te nemen. Die directheid plaatst haar werk midden in een debat dat allang niet meer beperkt is tot de kunstwereld.
Over de positie van de vrouw binnen de islam wordt gesproken door religieuze leiders, politici en opiniemakers, met terugkerende thema’s als kleding, seksualiteit en zelfbeschikking. Maple voegt daar een persoonlijk perspectief aan toe: dat van een vrouw die is opgegroeid met een islamitische achtergrond in een westers land, en die zich moet verhouden tot zowel die achtergrond als de kritiek erop.
De tentoonstelling laat ook zien hoe Maples werk zich heeft ontwikkeld. In ‘The Past Is Now’ (2018) richt ze zich op koloniale geschiedenis en nationale identiteit. In recenter werk verschuift haar aandacht naar het moederschap. De installatie ‘Labour of Love’ (2022) gaat over de onzichtbare arbeid van zorgen voor een kind — werk dat volgens Maple vaak wordt onderschat. In de video ‘Mother Tongue’ keert ze terug naar haar familiegeschiedenis. De moedertaal van haar moeder is Punjabi; Maple sprak die taal pas vloeiend nadat ze zelf moeder was geworden. De video onderzoekt wat het betekent om een taal, en daarmee een deel van je afkomst, alsnog eigen te maken en door te geven aan een volgende generatie.
Al decennia maken kunstenaars met een islamitische achtergrond werk over vrouwelijkheid, religie en identiteit — vaak met heel andere uitgangspunten dan Maple.
De Iraanse kunstenaar Shirin Neshat werd in de jaren negentig bekend met de fotoserie ‘Women of Allah’, waarin ze beelden van vrouwen combineerde met Perzische poëzie en verwijzingen naar de Iraanse revolutie. Waar Neshat vooral de politieke geschiedenis van Iran als vertrekpunt neemt, begint Maple bij haar eigen leven in Groot-Brittannië. Beide kunstenaars stellen wel dezelfde vraag: wie bepaalt welk beeld van de moslimvrouw zichtbaar wordt, en welk beeld onzichtbaar blijft?
Ook de Marokkaans-Amerikaanse kunstenaar Lalla Essaydi werkt met dat spanningsveld. In series als ‘Converging Territories’ fotografeert ze vrouwen die zijn beschilderd met Arabische kalligrafie — traditioneel een mannelijke kunstvorm — om de rol van vrouwen binnen islamitische tradities ter discussie te stellen. Net als Maple gebruikt Essaydi haar eigen achtergrond als uitgangspunt, niet als excuus voor een buitenstaandersblik.
Dat Museum Arnhem deze tentoonstelling organiseert, past bij de koers die het museum al langer vaart. Sinds de jaren tachtig besteedt het museum nadrukkelijk aandacht aan werk van vrouwelijke kunstenaars en kunstenaars met uiteenlopende culturele achtergronden. In 2024 was dat te zien in ‘Radicaal’, met werk van zestig vrouwelijke kunstenaars uit twintig landen. Voor ‘Dubbelleven’ maakt Sarah Maple bovendien een nieuw schilderij, dat na afloop van de tentoonstelling wordt opgenomen in de collectie van het museum. De tentoonstelling loopt vanaf aankomende zaterdag 3 oktober tot en met begin april 2027.
FOTOGRAFIE: Sarah Maple, ‘Fighting Fire with Fire no.2.’, 2007u | Sarah Maple, ‘Labour of Love. Purple Scribble’ | Sarah Maple, ‘Allahu Akbar’ 2016 | Sarah Maple, ‘Labour of Love. Fraglile’ | Sarah Maple, ‘Labour of Love. Cows’ | Met dank aan: Museum Arhem