PAN UPDATE. Van Korset tot Couture: Mode om te Bewaren

Een openbarstend korset, een zeventiende-eeuws mannenpak, de Armadillo-schoen van Alexander McQueen en een avondtas uit 1925. Mode is dit jaar overal op PAN Amsterdam te vinden. Soms om te dragen, soms om aan de muur te hangen en soms gewoon om te kopen.

Het begint al bij de ingang. Modeontwerper Tess van Zalinge maakte het campagnebeeld van deze editie en koos daarvoor een traditioneel korset dat op het punt lijkt open te barsten. Het kledingstuk past bij haar eigen werk, waarin historische technieken, ambacht en hedendaagse mode voortdurend door elkaar lopen. Tijdens PAN blijft het niet bij dat ene beeld. Van Zalinge werkt de hele week met haar team in een atelier op de beursvloer. Daar staan werktafels en naaimachines en hangt haar recente couture. Wie wil zien hoe zo’n kledingstuk daadwerkelijk wordt opgebouwd, kan er letterlijk naast gaan staan.
Een paar stands verder wordt duidelijk hoe lang mode al als iets meer dan gebruiksvoorwerp wordt bekeken. Argento Gallery heeft naast een zeventiende-eeuws mannenportret een reconstructie laten maken van het pak dat de geportretteerde draagt. Inclusief molensteenkraag. Het kostuum is in Milaan met de hand gemaakt van zijde en linnen en maakt zichtbaar wat op het schilderij normaal vooral verf blijft.

Bij Galerie Stylo hangt ondertussen een affiche uit 1920 voor de Exposition des Modes in het Kurhaus van Scheveningen. Daar werden destijds 150 Parijse modellen getoond met ontwerpen van onder meer Agnès, Redfern en Martial & Armand. De vrouw op het affiche heeft precies het lange, hoekige silhouet dat bij de jaren twintig hoort. Mode, grafische vormgeving en reclame zitten er moeiteloos in hetzelfde beeld.
Ook Isaac Israëls blijkt modisch: Daatselaar Fine Art & Antiques heeft een schilderij van meisjes van de Haagse telefooncentrale uit circa 1924. Een van de vrouwen draagt een trouwring. Dat is niet zomaar een detail: getrouwde vrouwen konden in die periode nauwelijks in overheidsdienst blijven werken. Kleding en uiterlijk vertellen hier dus ook iets over positie en tijd.

Bij Janknegt Gallery wordt het allemaal wat uitbundiger. Daar hangt Armadillo van Roos Holleman, een monumentaal pastel van de beroemde schoen die Alexander McQueen in zijn collectie Plato’s Atlantis uit 2010 liet zien. Holleman blaast het ontwerp op tot 152 bij 102 centimeter. De schoen is daarmee nauwelijks nog een schoen; eerder een vreemd, bijna dierlijk object dat toevallig ooit voor een voet is bedacht. Niet alles begint met nieuw materiaal. Meta Struycken maakt kleine kledingstukken waarin traditionele textieltechnieken, reparatie en hergebruik centraal staan. Nadie Borggreve verwerkt oude kleding en afgedankt textiel rechtstreeks in haar werk. Madelon Uljee gebruikt restleer uit de haute couture en luxe-industrie voor grote wandobjecten. Het leer dat bij de productie van tassen of kleding overblijft, wordt door haar gesneden, gevouwen en opnieuw opgebouwd.

Dan zijn er de stukken die ergens tussen mode, design en kunst in blijven hangen. Brand van Egmond heeft bijvoorbeeld een grote lichtsculptuur van William Brand bij zich die oorspronkelijk in opdracht van Chanel werd gemaakt voor de winkel aan Fifth Avenue in New York. Hoogglans messing, twee meter hoog en gevormd als een enorme kluwen die net zo goed uit een couturejurk zou kunnen komen.
Kleiner is het avondtasje van Maria Likarz-Strauss bij Antes Art 1900. Het werd rond 1925 gemaakt bij de Wiener Werkstätte en is uitgevoerd in glazen kralen, zijde en geitenleer. Het komt uit de persoonlijke nalatenschap van Christa Ehrlich, zelf een bekende ontwerper uit die kring. Een gebruiksvoorwerp van ongeveer een eeuw oud dat nu gewoon als verzamelobject op de beurs ligt.
En gedragen kleding kan soms nog veel sneller een prijskaartje krijgen. MatchWornShirt heeft het Oranje-shirt waarin Marco van Basten tijdens de EK-finale van 1988 tegen de Sovjet-Unie speelde. In dat shirt maakte hij zijn beroemde volley. Daarnaast ligt het shirt van Robin van Persie uit Nederland-Spanje op het WK van 2014, de wedstrijd waarin hij met zijn kopbal over de Spaanse keeper vloog. Geen couture, geen historische zijde en geen galerieobject in de traditionele zin, maar wel kleding met een eigenaar, een exacte datum en een verhaal dat miljoenen mensen kennen.

Ook in de fotografie kom je de modegeschiedenis tegen. Noon verkoopt een portfolio met twaalf vroege foto’s van Madonna van fotograaf Martin Schreiber, gemaakt voordat zij wereldberoemd werd. Art Loving Criminal heeft een originele persfoto van Karl Lagerfeld uit 1981, gemaakt aan boord van een Air France Boeing 747 van Parijs naar New York. Kort daarna zou hij zijn nieuwe Chloé-collectie bij Bergdorf Goodman laten zien.

FOTOGRAFIE: Tessa van de Berg | Met dank aan: PAN Amsterdam, Tess van Zalinge